قوانین جدید خرید و فروش و صادرات گیاهان دارویی در ایران

سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، برای حفاظت و صیانت از گیاهان دارویی ضوابط جدید صادراتی منطبق با شرایط اکولوژیک، اقتصادی و فنی حوزه گیاهان دارویی کشور تدوین کرد،
بر این اساس، تمام گیاهان مرتعی که به عنوان گیاهان دارویی مورد استفاده قرار می گیرند باید با ملاحظات حفظ پایداری و در زمانی که سازمان منابع طبیعی اعلام می کند به بهره برداری برسد در غیر این صورت بهره برداری از آنها غیرمجاز است.
هدف از این طرح، حفظ، احیا، توسعه و بهره برداری اصولی از عرصه های منابع طبیعی می باشد. 

طبق ماده 3 قانون حفاظت و بهره‎برداری از جنگل ها و مراتع، هرگونه بهره برداری از منابع طبیعی باید در قالب طرح باشد. طرح های بهره برداری هم باید با عقد قرارداد با اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری باشد چون در غیر این صورت، بهره برداری خارج از طرح، مصداق قانون قاچاق کالا محسوب می شود.
موضوع این قانون از 10 بهمن ماه سال 1400 تحت قانون مبارزه با کالای قاچاق به این ماده قانونی اضافه شده است.
طبق آن هرگونه عرضه، خرید، فروش و نگهداری اقلام برداشتی اعم از چوب، هیزم و سایر فرآورده های غیرچوب نظیر بهره برداری گیاهان دارویی بدون مجوز از مراکز ذی صلاح، ممنوع است. 
هم اکنون 422 هزار گیاه گلدار در دنیا داریم که 12.5 درصد آن، معادل 52 هزار گیاه، خاصیت دارویی دارند و 8 درصد معادل 4 هزار و 160 گونه در معرض تهدید و انقراض قرار گرفته است.

ضوابط صادراتی جدید

تقسیم‌بندی گیاهان دارویی در سه دسته ممنوعه، مجاز مشروط و زراعی صورت گرفته است.

۱.دسته اول(ممنوعه)
دسته ممنوعه گیاهانی هستند که برداشت و خرید و فروش آنها مطلقا ممنوع بوده و غیر قابل خرید و فروش هستند 
اقلام غیرمجاز "ممنوعه" شامل گونه‌های ذیل جزو گونه‌های تهدید شونده، در حال انقراض و ذخایر ژنتیکی کشور محسوب می شوند، این گونه‌ها شامل گونه‌های ذکر شده در ماده ۱ قانون حفظ و حمایت از ذخایر جنگلی و قانون حفاظت از ذخایر ژنتیکی کشور شامل؛ شقاقل، پرسیاوشان، زیره سیاه، اشنیان "شقار"، کرفس وحشی و کوهی (کلوس)، خزه، مرزه خوزستانی، گل بنفشه، کشمش کولی، سنبل‌الطیب، مهر خوش، چله داغی، سورنجان، قره قات، بیلهر، سرخدار، شمشاد، شقایق ایرانی، انواع لاله‌ها، سوسن چهل چراغ، سنبل خوزستانی، انواع قارچ خوراکی (برداشت از جنگل)، سیر کوهی (والک)، گز علفی، ریشه و پوست درختان و درختچه‌های جنگلی، ریزوم ثعلب، ریشه کوکب، ریشه ختمی، ریشه کاسنی، ریشه ریواس وحشی، ریشه چوبک، ریشه روناس، خاس، ریشه زنبق وحشی، ریشه کوکب وحشی، ریشه شیرین بیان، ریشه سریش، برگ مورد، بن سرخ، پیاز و گل لاله سرنگون، گل اروانه، پیاز گل نرگس، بذر جاشیر خوراکی، قطع و برداشت درختچه‌های گز، مان شوکه، گز روغنی و برداشت خاک و خاکبرگ از عرصه‌های جنگلی هستند.

۲.دسته دوم( مجاز مشروط)
اقلام مجاز "مشروط" به غیر از اقلام ممنوعه یا صرفاً زراعی هستند و از گونه‌هایی که بهره‌برداری آنها الزاماً از طریق انعقاد قرارداد با بهره‌برداران و مجریان طرح‌های منابع طبیعی با این سازمان صورت خواهد پذیرفت، 
این اقلام شامل گلپر، اسپند، خارشتر (ترنجبین)، شیرخشت، فرنجمشک، مریم نخودی، چماز، گز شهداد، بیدخشت، انچوچک، گل نمدار، درمنه (افسنطین و برنجاسب)، علف گاوزبان، گل نرگس، گز خوانسار (گز انگبین)، آویشن شیرازی، کاکوتی، آنغوزه تلخ و شیرین، همیشک، انواع سرخس‌ها از جمله سرخس بال عقابی، عشقه و کوله خاس، ترکه ارغوان، باریجه، کتیرا، وشاء، شکرتیغال، انزروت، کاپاریس (لگجی)، علف چای، گل بومادران، گل کاسنی، گل گندم، قدومه شیرازی، بارهنگ، بابونه، شاتره، موسیر (برداشت از مراتع)، کنگر، انواع قارچ خوراکی (برداشت از مراتع)، سرشاخه آویشن دنایی، سرشاخه آویشن برگ باریک، سرشاخه آویشن کرمانی، اندام هوایی ریواس، صمغ طبیعی بنه (سقز)، صمغ طبیعی درختان بادام و گیلاس (زدو)، برگ کنار، برگ اکالیپتوس، میوه محلب، میوه روناس، میوه ناخنک، میوه بادام جنگلی (کوهی)، میوه زرشک وحشی (جنگلی)، میوه نسترن وحشی، میوه بنه و بلوط، مازوج (گال بلوط)، پسته جنگلی، سماق، گردو و فندق جنگلی، تخم مرو، مصطکی، زالزالک، اسفناج وحشی، گلابی وحشی، سیب وحشی، جفت، بذر باریجه، بذر آنغوزه هستند.
برای دریافت مجوز حمل و صادرات برای این دسته از محصولات ،بهره برداران دارای پروانه، باید قبل از برداشت و حمل، ۲۰ درصد مبلغ تعیین شده برای گیاه مورد نظر را به عنوان بهره مالکانه یا رویالیتی به حساب منابع طبیعی واریز کنند و در صورت برداشت بدون مجوز ،برای خرید و فروش محصول برداشت شده، باید ۵۰ درصد مبلغ تعیین شده را به این حساب واریز نمایند تا مجوز حمل و صادرات را دریافت کنند

لازم به ذکر است که ؛ مبلغ تعیین شده برای این گیاهان گاها چند برابر ومتفاوت از قیمت بازار محصول می باشد 
به عنوان مثال :
قیمت عمده میوه نسترن در بازار حدود ۵۰ هزار تومان می باشد ولی قیمت تعیین شده از سمت سازمان منابع طبیعی تا ۱۴۰ هزار تومان می باشد ،

۳.دسته سوم ( زراعی) 

صدور مجوز مربوط به غیر از اقلام ذکر شده در دسته اول و دوم از طریق سامانه سازمان جهاد کشاورزی استان صورت می‌گیرد و این اقلام اساساً" نیاز به صدور گواهی حمل محصول ندارند و در صورت نیاز به گواهی حمل، گواهی از طریق سامانه جهاد کشاورزی استان‌ها صادر می‌شود و مجوز حمل و صادرات این محصولات بدون دریافت بهره مالکانه انجام میشود.

در صورت تأیید این که محصول از عرصه‌های ملی و منابع طبیعی برداشت شده باشد، مراتب برای انجام اقدامات قانونی، توسط ادارات کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان‌ها در سامانه سمطا صورت می‌گیرد و بدیهی است در صورت عدم اخذ مجوز، محصول برداشت شده قاچاق محسوب و طبق ماده ۲۵ مکرر قانون اصلاح قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز به نفع دولت ضبط خواهد می‌شود.

منبع :سایت سازمان منابع طبیعی ایران